Travma ve Çocuk

Psikolog Şenel Karaman

Çocuğunuz travmatik bir deneyime şahit olmuş ya da yaşamış olabilir. Travmatik bir olayı çoğu zaman önleyemeyiz ancak sonrasında neler yapabileceğimiz bilirsek kalıcı etkisini azaltabiliriz. Bu yazıda bir yetişkinin bilmesi gereken en temel bilgileri bulacaksınız.

1. Olay hakkında konuşmaktan çekinmeyin

Hiçbir çocuk bir olayı konuşmayarak ya da olan düşünceleri baskılayarak yarar sağlayamaz. Eğer ebeveyninin olayla ilgili çok üzgün ya da sinirli olduğunu ve konuşmaktan kaçındığını hissederse konuyu gündeme getirmez. En zor olanı acı veren olayı konuşmak zorunda kalmanızdır. Çocuğunuzu konuşmaya zorlamayın ancak konuşma arzunuzu gösterin. Olayın durumuna göre açıklama yapmanız, teselli etmeniz, sakinleştirmeniz gerekebilir. Duruma göre hangisi uygunsa onu yapın. Konuşursa daha kötü olacağını düşünmeyin.

2. Bilgilendirici ve tutarlı olun

Yaşanan bu olay hakkında bilgisi var mı? Neler biliyor? Bildikleri ne kadar doğru? Her zaman gerçeği konuşun. Yaşadığınız olay sizin ve çocuklarınızın güven duygusunu zedeleyebilir. Yalan bu zedelenmeyi güçlendirir. Olan bitenin yani cenaze töreninin, ambulansın ya da her ne ise durum hakkında bilgilendirin. Olanların nedenini anlatın. Bir çocuk için travma kadar yıkıcı olan ne yapcağını bilmeyen, kafası karışmış bir yetişkinin koruması altında olmasıdır. Etrafta aklı başında ne yaptığını bilen bir yetişkinin çocuğun sorumluluğunu almasını sağlayın. Kendinizi kötü hissediyorsanız ne hissettiğinizi söyleyin, bunun normal olduğunu vurgulayın.

3. Duruma uygun teselli verirken şefkatli olun

Travmatik olayın türü, şekli çocukları farklı etkiler. Bir yakınının kaybını yaşayan çocukla cinsel istimar yaşamış bir çocuğa yaklaşım ya da trafik kazası yaşamış bir çocuğa yaklaşım farklılık gösterir. Çocuğunuzun o andaki ihtiyacını farkedin. Yaş küçüldükçe sarılmak, fiziksel temas çok önemlidir. Ya tehlikenin geçtiğini artık güvende olduğunu söylüyor olacaksınız ya da kaybın olduğunu ancak hayatın devam ettiğini söyleyeceksiniz. Duruma en uygun teselli cümlelerini kurun. Çocuk ne istiyorsa yapın, “sarıl bana” diyebilir, yanımda kal diyebilir. İhtiyacını algılayın ve yerine getirin. Oynaması, arkadaşlarıyla zaman geçirmesi için olanaklar yaratın.

4. Disiplin konusunda dikkatli olun

Her ne yaşanırsa yaşansın hayatın kuralları devam eder. Travmatik olay öncesi yaşanan disiplin sorunlarını olaydan sonra devam ettirmeyin. Hem şefkatli olurken uyması gereken kuralları nezaketle uygulayın hem de esnekliğinizi iyi ayarlayın.

5. Gözlemleyin

Travmatik olay sonrası akut dönemde çocuklarda bazı belirtiler olur. Tekrarlama (Örneğin aynı resimleri yapma), Kaçınma (Gündüz düşleri, yalnızlığı tercih etme, içine kapanma), Fizyolojik tepkisellik (Örneğin, yeme, içme uyku sorunları, aşırı hareketlilik) gibi belirtilerin görülmesi akut dönemde normaldir. Bunlara karşı duyarlı olun, eleştirmeyin hemen düzeltmeye kalıkışmayın. Günlük hayatının zorlandığını görürseniz psikolojik travma konusunda uzman birinden destek almaktan çekinmeyin.

6. Çocuğunuzu koruyun

Çocuğunuz cinsel, fiziksel ya da psikolojik istismara uğramış olabilir. Onun korunmasını üstlenin. Çocuğunuza suçlu, beceriksiz, korkak gibi yakıştırmalarda bulunmayın. Onun bir çocuk olduğunu ve korunması gerektiğini asla unutmayın.

7. Koruyucu şemsiyeniz olsun

Başımıza ne gelirse gelsin sonrasında koruyucu şemsiyemiz olmalı. Bazen güçlü bir sosyal çevre, bazen geleceğe umut vermek, bazen güven vermek koruyucudur. Travmatik olaylara biz yetişkinlerden farklı olarak çocuklar düşük düzeyde korku ve umursamaz görünerek, daha önceki dönemlerindeki davranışlara (Annesinin yanında yatmayı isteme, altını ıslatma, parmak emme gibi) gerileme eğilimi gösterirler. Bunlar onun baş etme mekanizmalarıdır. Bu tür durumlarda sıcak, sevgi dolu ve güven veren bir ebeveyn, çocuk için koruyucu bir şemsiyedir.