Göçmen Olmak: “Ev” Neresi, Ben Kimim?

Göç etmek, insanın fiziksel olarak bir yerden başka bir yere taşınmasından çok daha fazlasıdır. Bir ülkeyi, bir dili ya da bir kültürü geride bırakırken, kişinin zihninde en çok yankılanan sorulardan biri şudur: “Artık ben nereye aidim?” Ya da daha yalın bir ifadeyle, “Ev neresi?”

Ev dediğimiz kavram, düşündüğümüzden çok daha karmaşıktır. Kimimiz için doğduğumuz şehir, kimimiz için çocukluğumuzu geçirdiğimiz evin salonu, kimimiz için ise hayat kurduğumuz yeni bir ülke “ev” olabilir. Ancak göç eden insanlar için bu kavram zamanla değişir, dönüşür, hatta bazen ikiye, üçe bölünür. Stanford Üniversitesi’nden antropolog Liisa Malkki’nin söylediği gibi, her ulus büyük bir soy ağacına benzer; ama birden fazla ağaca ait olmak kolay değildir. Yine de günümüzde birçok insan, sabit bir köklenmeden ziyade, bir tür “hareketli aidiyet” haliyle yaşamayı öğrenmiştir.

Amerika'da yapılan bir araştırma, insanların yaklaşık yüzde 38’inin yaşadıkları yeri “ev” olarak görmediğini ortaya koyuyor. Yani fiziksel olarak bir yerde bulunmak, oraya ait hissetmek anlamına gelmiyor. “Ev” artık tek bir adres ya da bir ülke değil; daha çok, kişinin duygusal bağ kurduğu yer ya da yerlerin toplamı. Göçmenler içinse “ev” genellikle iki (veya daha fazla) kültür arasında gidip gelen bir iç yolculuk haline gelir.

Araştırmacı Ilan Natan Magat, bu durumu “parçalı evler” kavramıyla açıklıyor. Göçmenler, geçmişten getirdikleri kültürel mirasla bağlarını koparmazken, aynı anda yeni yaşamlarına da kök salmaya çalışırlar. Bu iki yönlü aidiyet, zaman zaman bir gerilim yaratır: Hangi benliğim gerçek? Nerede konuştuğum dil, kullandığım beden dili, verdiğim tepkiler doğal? Ve bunlar zamanla değişirse, ben kim olacağım?

Kimlik ve aidiyet duygusu kişiden kişiye değişiklik gösterir. Sosyolog Fereshteh Ahmadi-Lewin, yaş, cinsiyet ve kültürel geçmiş gibi faktörlerin bu süreci doğrudan etkilediğini belirtir. Örneğin, genç göçmenler yeni toplumun normlarına daha kolay uyum sağlayabilirken, yaşlı bireyler için “ev” daha çok geçmiş anılarda ve tanıdık sembollerde saklıdır. Cinsiyetin de bu algıya etkisi vardır. Bazı araştırmalar, erkeklerin “ev”i statü ve başarıyla ilişkilendirdiğini, kadınların ise onu duygusal güvenlik ve bağ kurma ihtiyacı üzerinden tanımladığını gösteriyor.

Yeni bir ülkeye yerleşmek sadece fiziksel değil, duygusal bir uyum sürecini de içerir. Toronto Üniversitesi’nden Dr. Jeffrey G. Reitz, ekonomik uyumun kültürel uyumdan daha hızlı ilerleyebileceğini vurguluyor. Göçmen bireyin dili öğrenme hızı, eğitim düzeyi ya da dinî inançları gibi faktörler, hem kendi uyum sürecini hem de toplumun onu kabul etme biçimini etkiler. Ev sahibi toplumun ne kadar kapsayıcı olduğu da, göçmenin kendini “evde” hissedip hissetmeyeceğini belirleyen önemli bir etmendir.

Bazı göçmenler için “ev”, artık yalnızca bir yer değil; daha çok bir hayal, bir imge halini alır. Doğdukları yere yıllarca dönemediklerinde, zihinlerinde kalan görüntüler geçmişin nostaljisiyle yüceltilir. Ancak yıllar sonra gidildiğinde gerçek ile hayal arasındaki fark hayal kırıklığı yaratabilir. Çünkü ev de, bizler gibi değişir. Bazen bir yere döndüğümüzde, bizi eskisi gibi karşılamayan sokaklar ya da artık orada olmayan insanlar, aslında evin sadece bir yer değil, bir bağ, bir hissiyat olduğunu hatırlatır.

Tüm bu belirsizliklere rağmen, göçmenlerin çoğu güçlü bir psikolojik dayanıklılık sergiler. Zamanla, birçok kişi kimliğini genişletir, kültürel farklara karşı daha esnek olur. Araştırmalar, farklı deneyimlerin insanlarda bilişsel esnekliği artırdığını gösteriyor. Birden fazla kültürle yaşamak, sadece kimlik karmaşası yaratmaz; aynı zamanda kişiye empati, uyum ve yaratıcılık gibi beceriler de kazandırır. Göç etmek zorunda kalan insanlar, yalnızca yeni bir yere değil, aynı zamanda kendilerine de yeni yollar çizerler.

Belki de bu yüzden “ev” kavramı artık sabit bir noktayı değil, kişinin içinde taşıdığı bir hissi ifade ediyor. Bazen bir tat, bir şarkı ya da bir dilde söylenen bir sözle “evde” hissettiğimiz anlar olur. Göçmenler için ev, tam da bu anların toplamı olabilir. Nerede olduğumuzdan çok, nerede kendimiz gibi hissediyorsak orasıdır ev.

Destek almaya başlamak için bize ulaşabilirsin.

"İyi hissetmek parmaklarının ucunda."
Wellmind Online Psikolojik Danışmanlık Platformu

Kaynakça

Ahmadi Lewin, F. (2000). The Importance of Home for Older Immigrants: A Literature Review and Guidelines for Continuing Research and Theory (The Meaning of Home among Elderly Immigrants: Directions for Future Research and Theoretical Development). Working Paper No 29. The Institute for Housing Research (IBF).

Christmas, C. N., & Barker, G. G. (2014). The immigrant experience: Differences in acculturation, intercultural sensitivity, and cognitive flexibility between the first and second generation of Latino immigrants. Frontiers: The Interdisciplinary Journal of Study Abroad, 10, 219–236.

Cohn, D., & Morin, R. (2008, December 17). Who Moves? Who Stays Put? Where’s Home? Pew Research Center. Retrieved from: https://www.pewsocialtrends.org/2008/12/17/who-moves-who-stays-put-wheres-home/

Gillsjö, C., Schwartz-Barcott, D., & Post, I. V. (2011, March 17). Home: The place the older adult cannot imagine living without. BMC Geriatrics. Retrieved from: https://bmcgeriatr.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2318-11-10

Hajighasemi-Ossareh, M. (1996). Home and Identity in Late Life: International Perspectives. Springer Pub Co; 1st edition.

Magat, I. N. (1999). Israeli and Japanese Immigrants to Canada: Home, Belonging, and the Territorializing of Identity. Ethos, 27, 119–144.

Malkki, L. (1992). National Geographic: The Rooting of Peoples and the Territorializing of National Identity Among Scholars and Refugees. Cultural Anthropology, 7, 24–44.

Rainwater, L. (1966). Home and Identity in Late Life: International Perspectives. Springer Pub Co; 1st edition.

Reitz, J. G., & Sklar, S. M. (1997). Culture, Race, and the Economic Assimilation of Immigrants. Sociological Forum, 12, 233–277.

Ritter, S., Damian, R., Simonton, D. K., Baaren, R., Strick, M., Derks, J., & Dijksterhuis, A. P. (2012). Diversifying Experiences Enhance Cognitive Flexibility. Journal of Experimental Social Psychology, 48, 961–964.

Psychology Today. (n.d.). How Immigrants Perceive Home and Identity. Retrieved May 2025, from: https://www.psychologytoday.com/us/articles/how-immigrants-perceive-home-and-identity